Gemeente
Amsterdam

Dit is een gearchiveerde versie van de website wijnemenjemee.nl, waarop je de bouw van de Noord/Zuidlijn kon volgen. Deze kennis is nog wel beschikbaar, maar je kunt dus geen reactie meer achterlaten.
12 jaar lang aan de ontwerptafel van de Oostlijn. Interview met Ben Spängberg, architect

12 jaar lang aan de ontwerptafel van de Oostlijn. Interview met Ben Spängberg, architect

Margreet Bosma : Metro en Tram 8 november 2012 Oostlijn

‘Bij de start van de bouw van de Oostlijn stond de openingsdatum, twaalf jaar later, al gepland. En precies op die datum vond de opening plaats.’ Aan het woord is Ben Spängberg (83), de architect van de Oostlijn. Op zoek naar de verhalen van de Oostlijn treffen we hem in zijn woning in Amsterdam Zuid. En stuiten op een goudmijn aan verhalen en ervaring.

‘Aan het besluit om de Oostlijn aan te leggen gingen veel troubles vooraf. Men was bang de stad overhoop te halen en voor de tegenstand die de aanleg zou opleveren. Mede daarom is met de aanleg bijna halsoverkop gestart toen het definitieve besluit er eenmaal lag. Natuurlijk was men bang dat de tegenstanders zich zouden mobiliseren en de aanleg vertraagd of wellicht zelfs afgeblazen zou moeten worden.

Alleen een stippellijn
Ik werkte als architect voor de Dienst Publieke Werken bij de gemeente en had al enige grotere bouwprojecten voor de stad gerealiseerd. Toen mij verzocht werd de Oostlijn te ontwerpen heb ik onmiddellijk ‘ja’ gezegd: het was immers een grote, uitdagende klus. Van de omstandigheden waaronder ik kwam te werken had ik toen nog geen weet: er lag geen Plan van Eisen, maar wel een opleveringsdatum. Er was al een aannemer, maar geen ontwerp. Er lag alleen een plattegrond met een stippellijn. Besloten was dat de aannemer alvast met de tunnels zou beginnen, terwijl ik de stations ontwierp. Eigenlijk te gek voor woorden, maar toch deden we het. De tijdsdruk was enorm.

Rellen
En dan de Nieuwmarktrellen. Ik heb de nodige dreigbrieven en –telefoontjes ontvangen. Op een gegeven moment kwam dit wel erg dichtbij. Werd ik ook thuis telefonisch bedreigd. Dat ze wisten waar mijn dochters op school zaten. Dat ging me niet in de koude kleren zitten, hoor. Op straat was het echt oorlog; de krakers hadden op een gegeven moment zelfs een tank in hun bezit. Ze leken tot alles in staat, maar toen de gemeente ze geld bood, waren ze snel weg. 300 gulden waren hun idealen waard.

Een nerveuze tijd
Door deze omstandigheden was de samenwerking met de technisch tekenaars en de aannemer heel intensief. Ik had allerlei ideeën voor de stations, maar omdat de bouw van de tunnels al gestart was, moest ik ervoor zorgen dat het wel mogelijk zou zijn om die ideeën te realiseren. Een aantal malen ben ik naar de bouwers gegaan om nog tijdens te bouw verzoeken bij hen neer te leggen: “bouw dit maar op deze manier, dan kan ik later dát maken.” Een absurde werkwijze, als je er goed over nadenkt. Het was een heel nerveuze tijd. Twaalf jaar lang ben ik bezig geweest met ontwerpen, zelfs zes maanden voor de oplevering moesten er nog onderdelen ontworpen worden. Het was enorm veel werk.

Samen verder
Architecten kunnen behoorlijk eigenzinnig zijn en samenwerken is vaak lastig. Maar na ongeveer twee jaar heb ik gezegd dat dit toch echt te veel werk was voor één architect. En zo kwam P.H. van Rhijn er bij (door vrienden en goede collega’s altijd ‘Sier’ genoemd), een collega-architect met wie ik erg goed kon samenwerken en met wie ik tot zijn dood enkele jaren geleden een enorm goede vriendschap onderhield. Samen hebben we de klus geklaard.’

In deel 2 volgende week leest u meer over het ontwerpen van de stations zelf.

Ben Spängberg, architect Oostlijn, november 2012. Foto: Noord/Zuidlijn
Ben Spängberg, architect Oostlijn, november 2012. Foto: Noord/Zuidlijn
Ben Spängberg met collega en vriend P.H. ('Sier') van Rhijn, 14 april 1977. Foto: Dienst Publieke Werken Amsterdam
Ben Spängberg met collega en vriend P.H. ('Sier') van Rhijn, 14 april 1977. Foto: Dienst Publieke Werken Amsterdam
Station Ganzenhoef. Toegang onder wegviaduct 14 april 1977. Foto: Dienst Publieke Werken Amsterdam
Station Ganzenhoef. Toegang onder wegviaduct 14 april 1977. Foto: Dienst Publieke Werken Amsterdam
Station in aanbouw langszij, 29 juli 1975. Foto: Dienst Publieke Werken Amsterdam
Station in aanbouw langszij, 29 juli 1975. Foto: Dienst Publieke Werken Amsterdam
Stijgpunt in het Centraal Station, juni 1981. Foto: Fotoburo Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam
Stijgpunt in het Centraal Station, juni 1981. Foto: Fotoburo Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam

Heeft u vragen? U kunt ze hieronder stellen.

Foto van volger

De heren achter het Metro-ontwerp | BijlmerMuseum

22-05-2014 | 13:13

[…] weten over Spängberg en het   ontwerp: lees deel 1 en deel […]

Foto van volger

Manuel

13-11-2012 | 08:54

Leuk om af en toe te lezen over de bouw van de oostlijn. In die tijd reed / liep ik regelmatig langs een wisselend deel van de route om dias te maken. Kwam ook regelmatig op het bouwbureau bij het Amstelstation om folders te halen en soms een praatje te maken met de mensen van de voorlichting.

Foto van volger

M. Moolhuysen

12-11-2012 | 10:46

De stations hadden een mooi afgewerkt betonoppervlak, met de afdruk van de houtnerven van de latjes waarmee de bekisting gemaakt was. Uit een tijd dat er nog geen spuitbussen autolak gestolen werden.

Foto van volger

Vincent Blom

10-11-2012 | 16:06

Wat een verhaal, en toch ook vage oveeenkomsten met nu. Heel leuk om te lezen.

Foto van volger

Marinus Eijgenhuijsen

10-11-2012 | 15:48

We hebben elkaar ruim 35 jaar niet meer gezien, maar toen elke dag. Alleen de dunne muur tussen onze kamers zat er tussen. We waren zo nauw met alles betrokken dat ook ik waarschuwingen kreeg dat het met de naam Eijgenhuijsen niet te rijmen viel dat er gebouwen in de Lastage gesloopt zouden worden. Maar ook wisten ze waar mijn kinderen woonden.
Gezien de foto is hij niet veel veranderd, dat is een goede zaak. Het is een naar bericht dat Sier er niet meer is,
Als overall-planner was ik vooral voor het bovengrondsgedeelte veel bij hun werkzaamheden betrokken.
Graag mijn groeten aan Ben Spängberg
Rien Eijgenhuijsen

5
reacties van 5 volgers
Meest actief in deze discussie
Marinus Eijgenhuijsen 1
Vincent Blom 1
M. Moolhuysen 1
Manuel 1
De heren achter het Metro-ontwerp | BijlmerMuseum 1

Bijdragen Metro en Tram

Gerelateerde artikelen

Update bovengrondse stations stationsrenovatie Oostlijn
16 augustus 2018 : Susanne Visser

Update bovengrondse stations stationsrenovatie Oostlijn

Susanne Visser : Metro en Tram 16 augustus 2018
Renovatie Oostlijn: Nog steeds signaalstoringen bij proefplafonds
6 augustus 2018 : Susanne Visser

Renovatie Oostlijn: Nog steeds signaalstoringen bij proefplafonds

Susanne Visser : Metro en Tram 6 augustus 2018
Renovatie station Weesperplein: complex met een harde einddatum
18 juli 2018 : Marlo de Kat

Renovatie station Weesperplein: complex met een harde einddatum

Marlo de Kat : Metro en Tram 18 juli 2018
Brutalen hebben De Halve Wereld boven station Waterlooplein
5 juli 2018 : Marlo de Kat

Brutalen hebben De Halve Wereld boven station Waterlooplein

Marlo de Kat : Metro en Tram 5 juli 2018