Gemeente
Amsterdam

Dit is een gearchiveerde versie van de website wijnemenjemee.nl, waarop je de bouw van de Noord/Zuidlijn kon volgen. Deze kennis is nog wel beschikbaar, maar je kunt dus geen reactie meer achterlaten.
Terug naar de Nieuwmarkt van de jaren ’70 met oud-actievoerder Hans van Os
17
6 maanden geleden
Jan.Meeuwenberg :
Gelukkig toch 22Juli, daar heb ik me toch helemaal al op ingesteld. Ik heb al a ...

Terug naar de Nieuwmarkt van de jaren ’70 met oud-actievoerder Hans van Os

Renske van Bers : Metro en Tram 13 april 2018 Oostlijn

“Hou nu eens op om het de NieuwmarktRELLEN te noemen, het waren acties!” We maken vandaag een wandeling door de Lastage-buurt met oud-actievoerder Hans van Os, die uitlegt waarom het hem stoort dat er vaak alleen wordt verwezen naar het gevecht tussen de ME en de krakers op twee dagen in 1975. Want wat gebeurde er dat het destijds zo escaleerde in Amsterdam?

“Het ging wel echt ergens over”, vertelt Hans als we via de Nieuwmarkt richting de Recht Boomssloot lopen. “Al in de jaren ’50 waren er plannen voor een complete stadsvernieuwing waarin het centrum van Amsterdam een kantoor- en hotelwalhalla moest worden, doorkruist door brede 4-baanswegen zodat het centrum makkelijk te bereiken was. Het wonen zou dan verplaatst moeten worden naar slaapsteden als Purmerend en Almere.”

Ongekend

Aanvankelijk stuitten de papieren plannen niet direct op weerstand. Dat kwam later toen de gemeente overging tot uitvoering. Hans: “Dat er mensen opstonden tegen het heersende gezag was ongekend en zegt ook wel wat over de tijdgeest van de jaren ’60.” Op het moment dat de acties plaatsvonden, was er alleen wel al veel gesloopt. Hans: “Er was in het begin van de jaren ’70 al duidelijk een spoor van afbraak in de Nieuwmarkt te zien, als gevolg van de plannen voor de bouw van die weg en voor de bouw van de metro.” Maar genoeg was genoeg: de pak ‘m beet 80 huizen die nog klaar stonden voor de sloop, werden gekraakt door actievoerders.

De metro werd gebouwd volgens de caissonmethode en de tunnels zijn niet - zoals nu bij de Noord/Zuidlijn - onder huizen geboord. Door de actievoerders kwamen er hier uiteindelijk geen kantoren terug, maar zelfs meer (sociale) huurwoningen dan er stonden voor de aanleg van de metro.
De metro werd gebouwd volgens de caissonmethode en de tunnels zijn niet - zoals nu bij de Noord/Zuidlijn - onder huizen geboord. Door de actievoerders kwamen er hier uiteindelijk geen kantoren terug, maar zelfs meer (sociale) huurwoningen dan er stonden voor de aanleg van de metro. Foto Stadsarchief

Klakkeloos

Hans: “Wij – ik en honderden andere actievoerders – waren woedend over het feit dat er zo ondankbaar met het erfgoed van Amsterdam werd omgegaan. En de manier waarop; klakkeloos, zonder te luisteren naar de Amsterdammers zelf waarbij de alternatieven zonder meer van tafel werden geveegd. Die instelling en het feit dat we het niet eens waren met die stadsvernieuwingsplannen zorgde ervoor dat we ons eind jaren ‘60 groepeerden. Het ging dus niet om een paar baldadige jongeren die aan het klieren waren, maar om een groep mensen die voor wonen en woningen in de stad vochten en niet per se tegen de komst van de metro waren zoals ook wel wordt beweerd.”

Kraak tegengaan

Maar waren de woningen sowieso wel te redden dan? De Nieuwmarktbuurt was destijds toch totaal verpauperd? Hans zucht: “Dat viel dus reuze mee, maar werd wel bij hoog en laag door de gemeente beweerd. Zij deed van alles om ons in diskrediet te brengen, om maar die plannen door te drukken. Het zag er juist door toedoen van de gemeente zo uit: om kraak tegen te gaan huurden zij aannemers in om de huizen die op de slooplijst stonden zo onbewoonbaar mogelijk te maken. Hele vloeren gingen eruit en werden voor de ramen gespijkerd om krakers te weren. Dat levert natuurlijk geen knap plaatje op, maar had dus niets met verwaarlozing te maken.”

Hans: “De gracht bij Recht Boomssloot was drooggelegd voor de bouw van de metro. Hier ontstond toen een kinderboerderij; hartstikke leuk met schapen en kippen. Maar ja, die dieren samen met traangas, dat werkt niet. Ook hadden we ons eigen telefoonkabels over de daken aangelegd die kris kras door de Lastagebuurt hingen. Dan konden we niet afgeluisterd worden.”
Hans: “De gracht bij Recht Boomssloot was drooggelegd voor de bouw van de metro. Hier ontstond toen een kinderboerderij; hartstikke leuk met schapen en kippen. Maar ja, die dieren samen met traangas, dat werkt niet. Ook hadden we ons eigen telefoonkabels over de daken aangelegd die kris kras door de Lastagebuurt hingen. Dan konden we niet afgeluisterd worden.” Foto Gé Dubbelman

Epicentrum

Toch haalde dit niets uit; veel van de woningen werden alsnog gekraakt en de uiteindelijke escalatie tussen de actievoerders en de ME was niet te vermijden. Hans woonde destijds als actievoerder en kraker middenin het epicentrum van de onrust op Recht Boomssloot 33. “In mijn optiek trad de ME destijds veel te heftig op en zetten ze veel zwaardere middelen in dan noodzakelijk, om ons uit de huizen te krijgen. Bij een actie in de Dijkstraat in december 1974 delfde de politie het onderspit en de keren daarop, op 24 maart en 8 april, gebruikten ze traangas en waterkanonnen; ze wilden duidelijk niet nog een keer als ‘verliezer’ uit de bus komen.”

Meer begrip

Hans vervolgt: “Je had in die tijd ook geen vrienden of kennissen die bij de politie of ME werkten. Sterker nog; je wantrouwde mensen die sympathie voor dit werk hadden. Gelukkig zaten er in de gemeenteraad wel mensen waar we mee konden praten, waaronder Provo Roel van Duijn, maar ook PvdA-ers die het ook met ons eens waren of later onze mening deelden. Zodoende kwam er, ook landelijk, steeds meer begrip voor ons standpunt. En al die onrust bracht natuurlijk ook wel wat teweeg; als gemeente kon je niet langer je schouders ophalen en de geluiden uit de stad negeren.” Al in 1972 resulteerde dit in het schrappen van de 4-baanswegweg en in 1975 in het besluit de buurt weer op te bouwen volgens het oude stratenpatroon. Hans: “De woningen werden weer voor Amsterdammers en niet voor ‘pakkenmannen’, net als veel van de woningen die op de lege plekken boven de metro werden gebouwd.”

Hans woonde destijds als actievoerder en kraker middenin het epicentrum van de onrust op Recht Boomssloot 33 in gebouw 'De Rode Leeuw'.
Hans woonde destijds als actievoerder en kraker middenin het epicentrum van de onrust op Recht Boomssloot 33 in gebouw 'De Rode Leeuw'. Foto Gé Dubbelman

Tijdelijke overwinning

Hoe kijkt Hans terug op deze woelige periode in de geschiedenis van Amsterdam? “Wat me vooral is bijgebleven is de saamhorigheid; dat je met elkaar een vuist maakt tegen zaken die niet gerechtvaardigd zijn. Dat gevoel mis ik tegenwoordig, zeker als je je bedenkt dat nu weer hetzelfde gebeurt. Doordat er veel sociale woningen verkocht worden en er niet meer huizen bijkomen, is wonen in Amsterdam voor veel mensen onbetaalbaar geworden. Ik hoor mensen hier wel over mopperen, maar zich groeperen en de strijd aangaan gebeurt in mijn ogen niet. Het zou dus zomaar kunnen dat onze overwinning op het gebied van woningen voor de gewone Amsterdammer uiteindelijk een tijdelijke betrof.”

Heeft u vragen? U kunt ze hieronder stellen.

Foto van volger

Jan.Meeuwenberg

17-04-2018 | 17:08

Gelukkig toch 22Juli, daar heb ik me toch helemaal al op ingesteld.

Ik heb al aan veel mensen gezegd dat 22Juli er een groot feest is in Amsterdam, omdat dan eindelijk de N/Z-lijn klaar is.

Foto van volger

d'ouwe vos

17-04-2018 | 16:45

vooruit dan.. 22 juli   🙂 

Foto van volger

Renske van Bers, Metro en Tram

17-04-2018 | 08:52

@D’ouwe vos, mooi verhaal! Maar de opening blijft 22 juli. Groet, Renske

Foto van volger

Jan.Meeuwenberg

16-04-2018 | 13:53

@d’ouwe vos: Je laat me weer schrikken, wordt het nu 28Juli i.p.v 22juli lees ik in je verhaal?
Ach een paar dagen later, wat maakt het nog uit?. ha,ha. En of het aantal reizigers later tegen blijkt te vallen, is denk ik nu nog moeilijk in te schatten. (je hoopt het toch niet? hoop ik)
We blijven toch wel positief? Ik ben ook niet meer piepjong, maar ik blijf (gelukkig) wel positief
“Niet zeuren maar stenen blijven opbeuren”
maar ik zal mijn agenda aanpassen 22Juli wordt 28Juli. (ik dacht het niet!!! ).
Ik heb het al eerder geschreven dat mij was opgevallen dat ik toen ik pas, een ritje heb gemaakt met de Tram van het Centrale Station naar het Rijksmuseum, wat zo’n 20 minuten in beslag nam met een overvolle Tram, en vaak stil staan, toen dacht ik weer wat een trage en ruwe manier van vervoer is dat toch. Als je moet staan moet je je wel goed vasthouden om overeind te blijven maar een pluspunt is natuurlijk wel dat je bovengronds in een tram wel meer ziet.

Foto van volger

d'ouwe vos

16-04-2018 | 09:29

correctie : een boot in de Nieuwe Prinsengracht. 

Foto van volger

d'ouwe vos

16-04-2018 | 09:28

De vos ( 23 jaar oud ) woonde toen met een vriend op een woonboot in de Prinsengracht.  De vos had toen al een nieuwsgierige inslag, dus wandelde hij vaak door de buurt. Hij lulde wat af met bewoners eind jaren 60 – begin jaren 70.

Het was vreselijk.  Soort van oorlog. Ja Hans, er werd wel degelijk gereld, en ja er werd ook geweld gepleegd – maar in de eerste plaats door de overheid door het totaal verwoesten van een hele buurt met bulldozers of erger .  Maar ook door veel aktievoerders – die daarnaast ook fantastische werk voor de buurt gedaan hebben. Top en erg  creatief. 

Maar die aktievoerders waren niet allemaal lieverdjes, er zaten ook echte diehards tussen. Maar geef ze eens ongelijk. 

Veel van die huizen waren erg oud en zakten van ellende bijna in elkaar, bewust verwaarloosd, decennia lang.  Er zaten aan de sloot veel chinezen in, in heerlijke restaurantjes, waar je als je aan de achterkant binnenkwam gratis kon aanschuiven bij de familie.  Het was al eeuwenlang De chinezen-buurt. Het was een toffe buurt.

Al die huizen hadden herbouwd kunnen worden, zoals later in de Jordaan gebeurd is.  Maar de Gemeente heeft ze bewust laten verloederen en kaalslag is sneller en veel goedkoper.

De metro had best onder de Sint Antoniebreestraat en Geldersekade aangelegd kunnen worden. Dan zit je op het eind inderdaad met een erg krappe bocht bij de Prins Hendrikkade.  So what ??? De vos heeft wat leugens moeten aanhoren en gelezen, verspreid door de Gemeentelijke overheid dat dat allemaal niet kon..  Maar er zijn zat metro’s elders aangelegd met krappere bochten. De vos was de wereld aan het verkennen en kon er toen al zo een paar in het metronet van bijv. Parijs aanwijzen.  

Die eeuwige Amsterdamse arrogantie om het beter te weten als wie dan ook.  Oogkleppen.  Daar is bij de aanleg van de NZ-lijn niet veel aan veranderd. Ja, er was geleerd van de Oostlijn, maar de hele NZ-lijn dwars onder het centrum en de Pijp door met 3 stations voor een snellere reistijd van 5 of 10 minuten… hubris en naiviteit. 

De stad schreeuwde om een goede snelle Oost-Westlijn en om een goede verbinding van Noord met het CS, niet verder.  De NZ-lijn is er doorheen gejast met schijnargumenten en voorspellingen van het aantal reizigers die later met een derde tot de helft zijn teruggebracht . Dat lees je dan ergens in een klein hoekje links onder in het Parool.. en ik geloof ook een keer op onze site, aantal jaren geleden.

De lijn wordt nu dus op 28 juli geopend door W.A. en consorten. En een groep majorettes.  En over 20-30 jaar lezen we dat de reizigersaantallen steeds verder tegenvallen.. en dat die tunnel onder het oude centrum eigenlijk niet nodig was geweest… Zo gaan die dingen. 

Foto van volger

Nico Stibbe

14-04-2018 | 20:06

Als Hans van Os en anderen destijds niet hadden ingegrepen, dan was er weinig van Amsterdam overgebleven. Nieuwbouw is goedkoper dan vernieuwbouw. Nieuwbouw jaren 60 is nieuwbouw zoals de Bijlmermeer. 

Dankzij Hans van Os en nog wat anderen is er een orgaan opgericht: de Bewonersraad Nieuwmarkt. Een door de Gemeente erkend overleg orgaan van Bewoners in de Nieuwmarktbuurt, waarvan in later stadium ik zelf secretaris/notulist ben geweest.

Andere buurten zijn jaloers geweest op hoeveel dingen wij via dit overleg orgaan hebben gerealiseerd, (bijvoorbeeld: een ouderentehuis in de buurt, de Flesseman, vlak naast een Metroingang en tuin daarachter boven de Metrobuis, tpv de Rotterdammersloot, maar ook hebben tegengehouden.

Inderdaad, kijk nu eens hoeveel huizen er zijn neergehaald voor de Noord-Zuidlijn. Dan kun je toch wel zeggen dat de “rellen” niet voor niets zijn geweest.

Foto van volger

Han Schomakers

14-04-2018 | 17:41

@Trolly: Mooi verwoord! Helemaal mee eens!

Foto van volger

trolly

14-04-2018 | 11:04

@Dick: Misschien scheelt het, dat nu niet de halve stad is platgegooid voor de aanleg van een metrolijn, en dat bovendien iedereen op deze overheidswebside zijn zegje over dit project mag doen.

Foto van volger

Dick

14-04-2018 | 09:41

Tijdsgeest en arrogantie … hou toch op! Onvrede is van alle tijd, men loopt nu toch ook niet te rellen. Idioterie en het nog goed praten ook … typisch!

Foto van volger

Gerard

13-04-2018 | 14:53

De arrogantie van de Overheid stond tegen over de wensen van de bewoners. Inspraak was nog een vies woord. Overal in en rond Amsterdam moest oude bebouwing wijken voor Grootse nieuwbouw. En door de Geest van die tijd kwam daar moeizaam verandering in. Dat dat moeizame proces ook “geweld”  nodig had is jammer maar waar. Ik hoop dat niet nog eens mee te maken. De ambities om eindelijk iets aan de enorme achterstand in woningbouw te doen is er nu een klein beetje. Maar te zorgen dat er een echt overschot aan woningen ontstaat zodat een ieder voor een redelijke prijs kan kiezen, dat lijkt een utopie.

Dan moeten er gedurende zeker 10 jaar maar dan 100.000 woningen per jaar gebouwd worden. En ook voldoende gevarieerde sociale- en midden-huur woningen. Dat de Nieuwmarkt buurt uiteindelijk geworden is zoals nu is inderdaad te danken aan de aktie voerders en een nieuwe politieke generatie van toen. Ik heb met plezier gedeeltelijk mee geholpen met die weder opbouw.

Foto van volger

René Valk

13-04-2018 | 13:49

Jammer dat @Dick niets van de tijdgeest heeft begrepen en ook in de loop der jaren  niets heeft bijgeleerd ! Als het “Gezag” op Dictatuur  gaat lijken en niemand luistert dan lok je ook GEWELD uit ! Natuurlijk is geweldloos verzet het mooiste maar ondanks het feit dat ik  totaal niet “in den groten stad”  ben opgegroeid  kan ik er soms toch begrip voor opbrengen dat niet alles geweldloos gebeurd !

Foto van volger

Dick

13-04-2018 | 12:54

@Renske van Bers, Metro en Tram, geweld valt niet goed te praten … ook niet als iemand een andere mening heeft!

Foto van volger

Renske van Bers, Metro en Tram

13-04-2018 | 12:07

@Victor, ik zal het hem vragen. Groet, Renske

Foto van volger

Renske van Bers, Metro en Tram

13-04-2018 | 12:06

@Dick, en zo heeft iedereen zijn eigen verhaal en beleving… Groet en alvast fijn weekend! Renske

Foto van volger

Dick

13-04-2018 | 11:48

Wat denkt die Hans van Os wel niet? Het waren wel rellen!!! Walgelijk was het … anarchistisch was het. Die huizen waren levensgevaarlijk, als daarin slachtoffers waren gevallen dan konden zij daar weer over klagen. Maarja, dit soort figuren weten altijd wel iets te vinden om over te klagen en vooral te rellen. Dat er woningen tekort waren wist iedereen wel, maar denk nou niet dat door geweld te gebruiken er opeens voldoende woningen zijn … En hoezo viel het wel mee met verpaupering? Mijn vader is daar opgegroeid en hij vertelde mij dat die woningen levensgevaarlijk waren omdat men hout er uit haalde om te kunnen stoken. En dan ook nog die opmerking over wantrouwen … zuchten kan ik ook … ‘zoals de waard is vertrouwt ie zijn gasten’. Die vent ziet alleen zijn eigen ‘waarheid’.

Je mag het ergens niet mee eens zijn, maar om zo agressief ‘actie te voeren’ is niet normaal. En vergeet niet dat de belastingbetaler (wat relschoppers hoogstwaarschijnlijk nooit doen) er voor opdraait! Zo dom om de openbare ruimte te slopen omdat je het ergens niet mee eens bent … 

Foto van volger

victor

13-04-2018 | 10:30

maar……wat ik mis in dit artikel,

Wat vind dhr. Hans van Os?

van de manier ‘hoe’ de Noord/zuidlijn (modern) is/werd gebouwd? 

En dat er geboord werd….. onderdoor de ouwe stad?

i.p.v.

 het (ongezonde) werk als metro werd gebouwd met volgens de ‘caissonmethode’

17
reacties van 9 volgers
Meest actief in deze discussie
Dick 3
d'ouwe vos 3
Jan.Meeuwenberg 2
victor 1
René Valk 1

Bijdragen Metro en Tram
Renske van Bers, Metro en Tram 3

Gerelateerde artikelen

Update bovengrondse stations stationsrenovatie Oostlijn
16 augustus 2018 : Susanne Visser

Update bovengrondse stations stationsrenovatie Oostlijn

Susanne Visser : Vervoerregio Amsterdam 16 augustus 2018
Renovatie Oostlijn: Nog steeds signaalstoringen bij proefplafonds
6 augustus 2018 : Susanne Visser

Renovatie Oostlijn: Nog steeds signaalstoringen bij proefplafonds

Susanne Visser : Vervoerregio Amsterdam 6 augustus 2018
Renovatie station Weesperplein: complex met een harde einddatum
18 juli 2018 : Marlo de Kat

Renovatie station Weesperplein: complex met een harde einddatum

Marlo de Kat : Vervoerregio Amsterdam 18 juli 2018
Brutalen hebben De Halve Wereld boven station Waterlooplein
5 juli 2018 : Marlo de Kat

Brutalen hebben De Halve Wereld boven station Waterlooplein

Marlo de Kat : Vervoerregio Amsterdam 5 juli 2018